“मृत्यूच्या दारेवर” उभा राहून जीवन बदलले — डॉ. राजीव पारतींचा निअर-डेथ अनुभव आणि त्यातून आलेला निसारांश: प्रोस्टेट कॅन्सरच्या उपचारादरम्यान 2008 मध्ये काही काळ हृदय थांबल्याने निअर-डेथ अनुभव आलेल्या डॉ. राजीव पारतींनी वैद्यकीय पद, संपत्ती आणि भौतिक सुखांचा त्याग करून जीवनाचा प्रवासच बदलला — हा त्यांचा अनुभव आता पुस्तकात आणि त्यांच्या युट्युब चॅनलवर शेअर केला आहे. डॉ. राजीव पारती — जेव्हा वैद्यकीय जगतातील प्रतिष्ठित एनेस्थेसियोलॉजिस्ट होते — त्यांच्या आयुष्यातला एक क्षणच संपूर्ण जीवनासाठी निर्णायक ठरला. 2008 मध्ये प्रोस्टेट कॅन्सरच्या उपचारादरम्यान त्यांचे हृदय काही काळासाठी थांबले. त्या काळात त्यांना अस्वल वेदना, धूर, जळणाऱ्या मांसाचा वास आणि “नरकाच्या तोंडाशी” उभे असल्याचा भास झाल्याचे त्यांनी नंतर सांगितले. हे अनुभव त्यांनी आपल्या युट्युब चॅनलवर आणि नंतर लिहिलेल्या पुस्तकात — Dying to Wake Up: A Doctor’s Voyage Into the Afterlife and the Wisdom He Brings Back — मांडले आहेत. डॉ. पारती म्हणतात, “त्या वेळच्या अनुभवामुळे माझ्या भौतिकवादी जीवनाची टीका झाली. माझ्या मनात स्पष्ट निर्देश आला. त्यानंतर मी माझ्या पदाचा राजीनामा दिला, लक्झरी कार आणि घर विकून टाकले आणि नव्या उद्देशाने जीवनाचा मार्ग स्वीकारला.”हृदय थांबल्यास होणारे निअर-डेथ अनुभव (Near-Death Experiences — NDE) हे वैयक्तिक आणि प्रखर असतात: अनेकांनी आपल्या शरीरापासून वेगळेपणा, शांततेचा अनुभव, तेजस्वी प्रकाश आणि मृतांचे किंवा ज्ञात चेहर्यांचे दर्शन यांचा उल्लेख केला आहे. परंतु वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून याबद्दल ठोस पुरावे अजूनही नाहीत; हे अनुभव मेंदूतील रासायनिक आणि जैविक प्रक्रियांशी निगडीत असू शकतात, असेही संशोधक सांगतात. डॉ. पारतींच्या अनुभवांवर अनेक मित्र व सहकारी संशयाने पाहिले; काहींनी ते मान्य केले नाही. तरीही डॉ. पारती म्हणतात की त्यांना ज्या “शक्ती”चा अनुभव आला, ती खऱ्या अर्थाने प्रबळ आणि वैयक्तिक होती — आणि त्यामुळे त्यांच्या आयुष्यात बदल अपरिहार्य झाले. तज्ञांची प्रतिक्रिया आणि सामाजिक चर्चेतले मुद्दे निअर-डेथ अनुभवांबाबतचे वैज्ञानिक संशोधन चालू आहे. अनेक न्यूरोसायन्स संशोधक असे म्हणतात की ऑक्सिजनची कमतरता, मेंदूतील रासायनिक बदल किंवा मानसशास्त्रीय प्रवृत्ती यांमुळे असे अनुभव उद्भवू शकतात. तर धर्मिय-आध्यात्मिक पार्श्वभूमी असलेल्या लोकांसाठी, हे अनुभव जीवनाबद्दलचे दृष्टीकोन बदलणारे आणि ध्येय शोधण्यास प्रवृत्त करणारे असतात. डॉ. पारतींचा अनुभवही या दोन दृष्टिकोनांदरम्यान चर्चा चालवतो — वैयक्तिक साक्षीशिवाय त्याचे सार्वत्रिक वैज्ञानिक पुष्टीकरण करणे कठीण आहे. पुस्तक आणि पुढील वाटचाल
डॉ. पारती यांनी अनुभवांवर आधारित आपले अनुभव आणि विचार पुस्तकात मांडले आहेत. ते म्हणतात की त्यांना स्वतःचा उद्देश समजला आणि तो उद्देश आता ते पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत. त्यांच्या निर्णयामुळे वैद्यकीय क्षेत्रातील सहकाऱ्यांमध्ये तसेच समाजातही चर्चेला चालना मिळाली आहे — काहींना हा निर्णय प्रेरणादायी वाटतो तर काहींना तो विचित्र वाटतो.
नोट: हा लेख डॉ. राजीव पारतींनी आपल्या अनुभवांबद्दल दिलेल्या खात्रीशीर कथनांवर आधारित आहे. निअर-डेथ अनुभवांवर वैज्ञानिक समुदायात विविध मतं आहेत आणि या विषयावरील संशोधन अद्याप चालू आहे.
